Giới thiệu đề án


Trong những năm gần đây, mặc dù kinh tế thế giới và trong nước gặp nhiều khó khăn, nhưng hoạt động xuất khẩu vẫn đạt kết quả khá ấn tượng, tốc độ tăng trưởng duy trì ở mức cao, diện mặt hàng ngày càng mở rộng... Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của cả nước năm 2013 đạt 132,2 tỷ USD, tăng 15,4% so với năm 2012 (kim ngạch xuất khẩu năm 2011 tăng 34,2%; năm 2012 tăng 18,2%).

Cơ cấu các nhóm hàng xuất khẩu của Việt Nam có những chuyển dịch tích cực, phù hợp với lộ trình thực hiện mục tiêu của Chiến lược phát triển xuất nhập khẩu hàng hóa thời kỳ 2011-2020, định hướng đến năm 2030. Cụ thể, năm 2013 xuất khẩu nhóm hàng công nghiệp chế biến chiếm tỷ trọng cao nhất 70,5% (tăng 25,5% so với cùng kỳ), theo sau lần lượt là nhóm hàng nông sản, thủy sản 15% (giảm 5,3%) và nhóm hàng nhiên liệu khoáng sản 7,3% (giảm 16,3%).

Tuy nhiên, thực tế cho thấy kim ngạch hàng hóa xuất khẩu tăng cao thời gian qua chủ yếu ở khu vực có vốn đầu tư nước ngoài với các mặt hàng như: điện tử, máy tính và linh kiện; điện thoại các loại và linh kiện, hàng dệt may, giày dép... Xuất khẩu của khu vực này trong những năm gần đây có xu hướng tăng mạnh và chiếm tỷ trọng cao trong tổng kim ngạch xuất khẩu: năm 2011 chiếm 56,9% và tăng 41%; năm 2012 chiếm 63,1% và tăng 31,1%.  Năm 2013, xuất khẩu của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (gồm cả dầu thô) đạt 88,4 tỷ USD, tăng 22,4%, chiếm 61,4% xuất khẩu cả nước. Nếu không kể dầu thô thì kim ngạch xuất khẩu của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài năm 2013 đạt 81,2 tỷ USD, tăng 26,8% so với năm trước.

Xuất khẩu tăng trưởng chủ yếu ở những nhóm mặt hàng do khối các doanh nghiệp FDI sản xuất và là những mặt hàng dựa vào nguồn lao động rẻ và gia công hơn là những mặt hàng có giá trị gia tăng cao. Tỷ lệ nhập khẩu lớn về nguyên, nhiên liệu, nhất là nguyên liệu gia công sản xuất... thể hiện tính gia công trong ngành còn lớn, phụ thuộc nhiều vào thị trường cung cấp ở nước ngoài, làm cho nền kinh tế gặp bất lợi mỗi khi giá cả thế giới biến động tăng, làm tăng chi phí sản xuất trong nước, giảm khả năng cạnh tranh của hàng hoá xuất khẩu. 

Trong bối cảnh kinh tế gặp khó khăn, tiêu thụ hàng hoá ở trong nước và nước ngoài đều suy giảm đã ảnh hưởng đến tình hình sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp, vì thế nhập khẩu và xuất khẩu của khối các doanh nghiệp trong nước đều tăng thấp hơn so với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Kim ngạch xuất khẩu khu vực kinh tế trong nước năm 2013 đạt 43,8 tỷ USD, chỉ tăng 3,5% so với năm 2012.

Khả năng tiếp cận thị trường của các doanh nghiệp Việt Nam còn hết sức hạn chế. Xét tương quan cạnh tranh, kim ngạch xuất khẩu nhiều mặt hàng của Việt Nam còn thua kém nhiều nước trong khu vực ASEAN, và còn rất xa mới có thể so sánh với Trung Quốc.

Để tiếp tục giữ vững và mở rộng thị phần trong giai đoạn sắp tới, nâng cao tỷ trọng của doanh nghiệp trong nước trong xuất khẩu chung của cả nước, góp phần thực hiện mục tiêu của Chiến lược phát triển xuất nhập khẩu hàng hóa thời kỳ 2011-2020, định hướng đến năm 2030, bên cạnh việc phải cố gắng đa dạng hóa thị trường và mặt hàng xuất khẩu, doanh nghiệp Việt Nam cần phát triển các hình thức xuất khẩu mới, trong đó có việc trực tiếp tham gia các mạng phân phối ngoài nước.

Trên tinh thần đó, Bộ Công Thương đã phối hợp với các Bộ, ngành, cơ quan liên quan đã xây dựng Đề án thúc đẩy doanh nghiệp Việt Nam tham gia trực tiếp các mạng phân phối ngoài nước cho giai đoạn từ nay đến năm 2020.